# Ukuqinisekisa kukaClaude ngeRiemann kuqoqwe: lokho okuhloliwe yiLean nokwasalela

Published: 2026-11-21

ULevent Alpöge, isazi sezibalo e-Anthropic, uthumele inothi elinamakhasi amane ethi ukholwa ukuthi, esebenza noClaude, uthole ubufakazi be-Riemann Hypothesis kanye nokujwayelekile kwayo, futhi wakhipha kuphela ikhodi ye-Lean: cishe imigqa engu-17.4 million kumafayela (angu-175,187). Wakuthumela ngoLwesihlanu, Novemba 20, 2026, futhi lokho kuyisimangalo, akuyona ingxenye yobufakazi obamukelwe. Kusukela ngoMgqibelo Novemba 21 ngo-17:05 GMT+7, u-Andrew Sutherland wase-MIT ubike ukuthi wonke amamojula angu-175,187 ahlangana ne-Lean v4.33.1 kanye ne-Mathlib, ukuthi izinkulumo ezinhlanu eziyinhloko zincike kuphela kumagqabaza amathathu ajwayelekile (propext, Classical.choice, Quot.sound), ukuthi izinsimbi ezibhalwe ngokuzimela i-nanoda ne-con-leche zamukela ubufakazi obukhishiwe obungama-61.6 GB (imizuzu engu-27 nemizuzwana engu-42 kanye nemizuzu engu-3 nemizuzwana engu-15), nokuthi imodi yokuqhathanisa ye-con-leche, ukusetshenziswa okuzimele kokufaniswa kwesitatimende kwe-Comparator, kwamukela zonke izinkulumo ezinhlanu. Ukusebenza okusemthethweni kwe-'lake comparator' kanye nokudlalwa kabusha kwezinsimbi ze-Lean eziyisisekelo neziyisiqhwaga kubufakazi obugcwele kwakusasebenza. Imibuzo emine ka-Kevin Buzzard ye-Lean ekhiqizwe yi-AI (ingabe isitatimende siyafana, ingabe siyahlanganiswa, ingabe ikhodi ifakazela isinkulumo esishiwo, ingabe isebenzisa iphutha lensimbi) ikhombisa lokho okuhlanganiswa isheke ngalinye. USutherland uphinde wahlole ukungalingani kukaRobin, isitatimende esiphathelene nokuhlanganiswa kwezinto ezingekho nge-zeta function, okwamukelwa abahloli abazimele. Isimangalo sesibili, umbhalo osulungisiwe ka-Alessandro Masullo obhalwe umuntu wobufakazi be-generalized hypothesis obumenyezelwe uRavi Vakil, wavusa imibiko yezinkinga ezatholwa ngosizo lwe-AI; uVakil akwenzi isimangalo mayelana nokunemba kwalo futhi uBrian Conrad watshela iScientific American ukuthi ulungiswa kakhulu. UTerence Tao wabhala ukuthi ukudigesta ubufakazi obuyi-Lean-only kuzothatha isikhathi. Amasheya e-Anthropic avale ku-$88.91 ngoLwesihlanu, cishe ngamaphesenti angu-8.5 ngaphansi kokuvala kwaso ngoLwesine; i-Guardian ifaka ukwehla kokudayiswa okukhulu kobuchwepheshe futhi akwenzi isixhumanisi kubufakazi.

Canonical: https://thedailydiff.dev/zu/video/2026-11-21-lean-riemann-proof/

## Lokho okuhlanganiswa yile vidiyo

- Ubufakazi obuncane obuqoqwayo buyisheke langempela: u-Andrew Sutherland (MIT) ubika ukuthi amamojuli angu-175,187 kwangu-175,187 aqoqa ngaphandle kwamaphutha, futhi amatemu amahlanu abalulekile asebenzisa kuphela i-propext, i-Classical.choice kanye ne-Quot.sound (ikhasi ligcine ukuvuselelwa ngo-2026-11-21 10:05 UTC).
- I-kernels ezimele ziyavumelana: i-nanoda (Rust) yamukele ukukhishwa okuyi-61.6 GB emizuzwini engu-27 nemizuzwana engu-42 ngemishayo engu-80 kanye ne-con-leche emizuzwini engu-3 nemizuzwana engu-15 ngemishayo engu-64; uJoachim Breitner womphakathi weLean wabiza umphumela ngokuthi uhlolwe ngokugcwele kakhulu.
- Imibuzo emine kaKevin Buzzard (okuthunyelwe kwe-Xena Project, Novemba 12) uhlu lokuhlola: ingabe isitatimende seLean siyafana nesingenaso isimiso, ingabe ikhodi iyaqoqa, ingabe ikhodi ifakazela ithemu njengoba kushiwo (i-lake comparator), ingabe isebenzisa iphutha le-kernel (i-lake comparator --paranoid noma ama-kernel amaningana azimele).
- Isimo kusukela ngoNovemba 21 17:05 GMT+7: ukugijima okusemthethweni kwe-lake comparator kubufakazi obugcwele kanye nokudlalwa kabusha kweLean okuzenzakalelayo nokwe-paranoid kernel kusasebenza; ukuqhathanisa kwayo kwesitatimende nokuhlolwa kwe-axiom kwadlula ekugijimeni okukodwa, futhi i-con-leche --compare yamukele wonke amatemu amahlanu.
- Isitatimende yincazelo ye-RiemannHypothesis yeMathlib; USutherland uphinde wahlola ukungalingani kukaRobin, okungazange kubhale i-zeta, futhi uthi lokho kunciphisa ngempumelelo izikhala ezincazelweni ezingemuva kwesitatimende seMathlib. Ikhasi lakhe liphinde lisho ukuthi umphumela uncike kuma-kernels nasezincazelweni zeMathlib zinjengoba zihloswe.
- Ifayela leLean eliqoqayo alichazi izibalo: u-Alpöge uthi inguqulo ephrintiwe ayikhiqiza yafinyelela amakhasi angu-250,000+ futhi washicilela iLean kuphela; uTerence Tao ulindele ukuthi ukugayeka kuzothatha isikhathi; uScott Aaronson uthi izazi zezibalo zizokwaneliswa uma sezizichaza zona.
- Ubufakazi obungaqediwe obubhalwe umuntu obuncintisanayo (u-Alessandro Masullo, obumenyezelwe nguRavi Vakil) bathola imibiko yezinkinga ngosizo lwe-AI; uVakil akenzi isimangalo mayelana nokunemba kwalo futhi uBrian Conrad uthi ibhekene nokubuyekezwa okukhulu.
- Kwababakhi: funda incazelo ngaphambi kwekhodi, buza ukuthi yini eqhathanisa ubufakazi nesitatimende nokuthi ubani owabhala isitatimende, sebenzisa isheke lesibili elibhalwe omunye umuntu, bese uqaphela ukuthi ama-hash amafayela aqoqwe angancika kumkhombandlela wokwakha (amafayela angu-98,219 kwangu-175,187 afaka indlela).
- Izikweletu ezibukwayo: isithombe sikaTerence Tao e-IPAM's Fireside Chat 2026 yi-Institute for Pure &amp; Applied Mathematics, CC BY 4.0, esincishwe kwasuswa ingemuva; isithombe sikaDario Amodei e-TechCrunch Disrupt 2023 yi-TechCrunch, CC BY 2.0, kwasuswa ingemuva; ngamunye ukhomba lowo muntu kuphela noma i-Anthropic futhi akusho ukuvumela, ukucaphuna noma ukusabela; ukuqoshwa kwesikrini nezicaphuno ze-math.mit.edu, i-Lean Zulip, i-alpo.ge, ibhulogi kaRavi Vakil namanye amakhasi acashunwe kubhalwe kumakhasi awo; isicaphuno esithulile samasekhondi amabili se-GIF ye-corgi ethi "Double checking" nge-GIPHY, umnikazi wayo ogcina amalungelo futhi okungasho ukuthi akekho kulendaba osabele; isifanekiso se-meme esithi Is This A Pigeon nge-imgflip.

## Imibuzo nezimpendulo

### Kusho ukuthini ukuthi ubufakazi obuncane be-Riemann Hypothesis buyaqoqa?

U-Andrew Sutherland wase-MIT ubika ukuthi wonke amamojuli ayi-175,187 esikhumini seLean sikaLevent Alpöge aqoqa ngeLean v4.33.1 neMathlib ngaphandle kwamaphutha, nokuthi amatemu amahlanu abalulekile ancike kuphela kuma-axioms amathathu ajwayelekile i-propext, i-Classical.choice kanye ne-Quot.sound. Ukuqoqa kukhombisa ukuthi izitatimende zeLean zilandela kulama-axioms ngokuya ngezihlolizikhodi ezisetshenzisiwe. Akuchazi izibalo, izazi zezibalo ezingakagayeki okwamanje.

### Yimiphi imibuzo emine kaKevin Buzzard yokuhlola ubufakazi beLean obakhiwe yi-AI?

Okuthunyelwe kukaNovemba 12, uKevin Buzzard ubala imibuzo emine. Ingabe isitatimende seLean siyafana nesitatimende esingahlelekile? Ingabe ikhodi iyaqoqa? Ingabe ikhodi ifakazela ithemu njengoba kushiwo, okuhlolwa ithuluzi le-lake comparator? Ingabe isebenzisa iphutha kwi-kernel esemthethweni yeLean, okukhulunywa ngakho ngama-kernel amaningana azimele noma i-comparator kumodi ye-paranoid? Ubhala ukuthi ikhodi ekhiqizwe yi-AI idinga lezi zivivinyo ngaphambi kwanoma yisiphi isimangalo sokunemba.

### Yini isihlolizikhodi seLean's comparator, futhi yaliqala kuphi ukugijima kwaso kubufakazi be-Riemann?

I-Comparator ihlola ukuthi ithemu elishiwo kufayela elithenjwayo nethemu elifakazelwe ngokungenisa okungathenjwayo ziyafana, nokuthi kusetshenziswa kuphela ama-axioms ajwayelekile (uKevin Buzzard). Ikhasi lika-Andrew Sutherland e-MIT, elivuselelwe ngoNovemba 21 ngo-10:05 UTC, libhale ukugijima okusemthethweni kubufakazi obugcwele njengokuthi kusasebenza, ngezigaba zaso zesitatimende neze-axiom ezidlulile ekugijimeni okukodwa, ngenkathi imodi yokuqhathanisa ye-con-leche yamukela wonke amatemu amahlanu.

### Ingabe izihlolizikhodi zeLean ezizimele zavumelana ngobufakazi be-Alpöge Riemann Hypothesis?

Ngokusho kwekhasi lika-Andrew Sutherland e-MIT, izinhlaka ezibhalwe ngokuzimela i-nanoda ne-con-leche zamukela ubufakazi obukhishiwe obuyi-61.6 GB, kuthatha imizuzu engu-27 nemizuzwana engu-42 nemizuzu engu-3 nemizuzwana engu-15, futhi i-lean4lean yamukela wonke amamojuli aqoqiwe. Unjiniyela weLean uJoachim Breitner wabhala ukuthi ubufakazi manje buhlolwe ngokugcwele kakhulu. Ukugijima okusemthethweni kwe-comparator kanye nokudlalwa kabusha kweLean's kernel kusasebenza kulokho kuvuselelwa.

### Sasiyini isinqumo seThe Daily Diff ngesimangalo sobuncane be-Riemann Hypothesis?

Isinqumo seThe Daily Diff sasingu-NEEDS REVIEW. Ukuqoqa kungokoqobo futhi izihlolizikhodi ezizimele ziyavumelana, kodwa ukugijima okusemthethweni kwe-comparator bekungakapheli ekuvuseleleni kokugcina futhi izazi zezibalo azikagayeki impikiswano. UTerence Tao ulindele ukuthi ukugayeka kuzothatha isikhathi, futhi uScott Aaronson uthi izazi zezibalo zizokwaneliswa uma sezizichaza zona. Ubufakazi obuncintisanayo obubhalwe umuntu buka-Alessandro Masullo buyabuyekezwa okukhulu.

## Izahluko

- 0:00 Yini abantu abangabazi abayiqinisekisile ngempela?
- 0:29 Ubani othi yini, futhi ngaluphi uhlobo?
- 0:55 Yimiphi imibuzo emine?
- 1:20 Ingabe iyaqoqa?
- 1:36 Ingabe i-kernel yeLean ingakhohliswa?
- 2:06 Ingabe yithemu esicabanga ukuthi yilo?
- 2:34 Kuthiwani ngobufakazi obubhalwe umuntu?
- 3:00 Yini isheke elingeke likutshele yona?
- 3:25 Yini umakhi ayenzayo ngalokhu?
- 3:50 Kwakumiphi isheke elishodayo?
- 4:36 Siyini isinqumo sanamuhla?

## Umbhalo obhaliwe ohunyushwe

Kuhunyushwe kusuka ekulandiseni kokuqala kwesiNgisi. Umsindo namazwibela atholakalayo alawulwa yi-YouTube.

### Yini abantu abangabazi abayiqinisekisile ngempela?

0:00 Iziteshi eziningi zikutshela ukuthi uClaude ufakazele i-Riemann Hypothesis. Lokho abantu abangabazi abakuqinisekisile ukuthi imigqa eyizigidi eziyishumi nesikhombisa yeLean iyaqoqa, nokuthi isheke elilodwa lamukele lonke ifayela ngaphansi kwemizuzu emine. Kule vidiyo, yini isheke esiyihlolile ngempela? Yini isheke elingeke likutshele yona? Futhi yini umakhi okufanele ayikopishe kuyo? Elinye isheke belisasebenza ngoMgqibelo ntambama, lelo uKevin Buzzard athi ubelilindele.

0:23 Ngizokutshela ukuthi laliqalephi ngaphambi kwesinqumo. NgoMgqibelo, Novemba zingamashumi amabili nanye, futhi lokhu yiThe Daily Diff.

### Ubani othi yini, futhi ngaluphi uhlobo?

0:29 ULevent Alpöge yisazi sezibalo e-Anthropic. NgoLwesihlanu washicilela incwadi enamakhasi amane ethi ukholelwa ukuthi, esebenzisana noClaude, uthole ubufakazi be-Riemann Hypothesis. Akazange akhiphe iphepha, kuphela iLean, ulimi lapho uhlelo luhlola khona isinyathelo ngasinye sobufakazi. I-IPO engiyihlanganise izolo ingemuva. Amasheya e-Anthropic ehle ngaphezu kwamaphesenti ayisishiyagalombili ngoLwesihlanu, ekuthengiseni okwehle i-Guardian engakuhlobanisi nobufakazi,

0:53 futhi nami angikuhlobanisi. Umkhombandlela unamakhulukhulu namashumi ayisikhombisa nanhlanu ezinkulungwane zamafayela.

### Yimiphi imibuzo emine?

0:58 NgoSepthemba ngakutshela ukuthi ubufakazi bakaFermat bukaClaude babuyimigqa eyizigidi eziyishumi nantathu, futhi uKevin Buzzard waphelelwa yimemori ezama ukubuyihlanganisa. Ezinsukwini eziyisishiyagalolunye ezedlule wabhala uhlu lokuhlola imibuzo emine yeLean ebhaliwe yi-AI. Okokuqala, ingabe isitatimende seLean sisho ithemu langempela? Okwesibili, ingabe ikhodi iyaqoqa? Okwesithathu, ingabe ubufakazi bufakazela leso sitatimende futhi akukho okunye okukhohlisayo? Okwesine, ingabe isebenzisa iphutha kwi-kernel yeLean uqobo? Umbuzo wesibili ulula.

### Ingabe iyaqoqa?

1:21 U-Andrew Sutherland wase-MIT waqoqa konke ngaphandle kwamaphutha, futhi amatemu amahlanu abalulekile ancike kuphela kuma-axioms amathathu ubufakazi beLean obujwayelekile busebenzisa. UBuzzard uthi impendulo inguyebo. Ukuzenzela isheke elisemthethweni kudinga cishe amagigabhayithi ayikhulu ememori.

### Ingabe i-kernel yeLean ingakhohliswa?

1:36 Umbuzo wesine yi-paranoid one. UScott Aaronson ukhomba ukuthi i-kernel yeLean ibineziphutha ezivumela ubufakazi bokuqanda okulingana nokukodwa. ngisho no-zero olingana nokukodwa. Ngakho abanye abantu babhala izihlolizikhodi zabo, ngamanye amalimi, futhi babafunzela ubufakazi obukhishiwe. I-Nanoda, ebhalwe ngeRust, yakwamukela ngaphansi kwengxenye yehora. I-Con-leche, ababhali bayo abayisekelayo ngobufakazi bokuvumelana, kuthathe cishe imizuzu emithathu.

1:56 UJoachim Breitner womphakathi weLean wakubiza ngokuthi kuhlolwe kakhulu, kuhlolwe ngokugcwele kakhulu. UAaronson unezela ukuthi akukho mphumela we-AI onesitifiketi seLean osususiwe kuze kube manje. Imibuzo yokuqala neyesithathu yiyo enzima.

### Ingabe yithemu esicabanga ukuthi yilo?

2:07 Isitatimende yincazelo ye-Riemann Hypothesis yeMathlib, futhi amazwana ayo athi ubufakazi bubiza isigidi samadola. Kodwa imigqa eyizigidi eziyishumi nesikhombisa engathenjwa ihlezi phakathi kwaleso sitatimende nobufakazi, futhi noma yikuphi kuyo kungase kuphinde kuchaze uphawu buthule futhi kufakazele okuthile okulula. I-Comparator, ithuluzi engalichaza ngoNovemba ishumi, ikhona ncamashi ngalokho. Iqhathanisa isitatimende esithenjwayo nethemu ubufakazi obulethayo ngempela, futhi ihlola ama-axioms.

2:33 Isimangalo sesibili safika ngosuku olufanayo.

### Kuthiwani ngobufakazi obubhalwe umuntu?

2:35 URavi Vakil, umongameli we-American Mathematical Society, washicilela ubufakazi obungaqediwe be-Riemann jikelele buka-Alessandro Masullo. Bubhalwe ngaphandle kwe-AI, futhi uBrian Conrad ubelokhu ebubuyekeza izinyanga. Amahora ayisishiyagalombili kamuva uVakil wanezela ukuthi abantu abasebenzisa amamodeli e-AI bathole izinkinga, nokuthi akenzi isimangalo sokuthi kunembile. UConrad watshela iScientific American ukuthi ibhekene nokubuyekezwa okukhulu. UVakil uphinde wabhala ukuthi uyethemba ngempela ukuthi izosebenza. Isihlolizikhodi sikutshela ukuthi izinyathelo zilandela yini.

### Yini isheke elingeke likutshele yona?

3:02 Ayikwazi ukukutshela ukuthi kungani into isebenza. Inothi lika-Alpöge lithi uClaude wandiza, wadansa, futhi wakhanya eduze nomugqa wokugcina. Uthi inguqulo ephrintiwe ayikhiqiza yafinyelela amakhasi angamakhulukhulu namashumi amahlanu ezinkulungwane, akubiza ngokuthi "slop," ngakho washicilela iLean kuphela. UTerence Tao wabhala ukuthi ukudlula kukho kuzothatha isikhathi, futhi uScott Aaronson uthi izazi zezibalo zizokwaneliswa uma sezizichaza zona. Akukho okushintshayo kwi-stack yakho kusihlwa,

### Yini umakhi ayenzayo ngalokhu?

3:26 njengoba iScientific American ithi umphumela awunazicelo zangempela zomhlaba ezisheshayo. Kubakhi, imikhuba emithathu. Funda incazelo ngaphambi kwekhodi. Buza ukuthi yini eqhathanisa ubufakazi nesitatimende, nokuthi ubani owabhala isitatimende. Futhi sebenzisa isihlolizikhodi sesibili esibhalwe omunye umuntu. Ngisho nokwakha okuhle kuyavela, ngoba USutherland uqaphela ukuthi ama-hash amafayela aqoqiwe ashintsha ngefoda owakha kuyo, njengoba iLean ingagcina indlela yomthombo ngaphakathi kwayo.

3:49 Ngakho laliqalephi isheke ngoMgqibelo ntambama?

### Kwakumiphi isheke elishodayo?

3:52 Ngokwenjiniyela, i-CI ibiluhlaza ngaphandle komsebenzi owodwa wonke umuntu abewubuka. Ukugijima okusemthethweni kwe-comparator kubufakazi obugcwele kusasebenza. Ukuqhathaniswa kwayo kwesitatimende nokuhlolwa kwe-axiom kwadlula ekugijimeni okukodwa, futhi ingxenye ehamba kancane idlala kabusha ubufakazi kuma-kernels eLean uqobo, intambo eyodwa ngesikhathi. Okwamanje imodi yokuqhathanisa ye-con-leche, ikhophi ezimele yokufaniswa kwesitatimende esifanayo, yamukele wonke amatemu amahlanu. USutherland uphinde wazama isitatimende esingenaso isisekelo se-zeta nhlobo,

4:18 ukungalingani kukaRobin, okulingana okudala kwe-hypothesis mayelana nezibalo ezihlukanisayo. Abahloli abazimele bayamukela nalokho, futhi uSutherland uthi lokho kunciphisa ngempumelelo izikhala ezincazelweni ezingemuva kwesitatimende seMathlib. Uma ungathanda ukufunda lokhu kunokungizwa ngikushoyo, i-diff ifika ebhokisini lakho leposi njalo ekuseni, mahhala ku-daily diff dot dev, isixhumanisi esingezansi.

### Siyini isinqumo sanamuhla?

4:36 Ngakho isinqumo sanamuhla NEEDS REVIEW. Ngingathumela ukuhlolwa bese ngibamba isiphetho. Ukuqoqa kungokoqobo, izihlolizikhodi zabangabazi ziyavumelana, futhi ukugijima okusemthethweni akukapheli, ngenkathi izazi zezibalo zingakagayeki impikiswano. Futhi lokho kuyi-diff yanamuhla. NginguNiko wase-Axrisi. Hlanganisa ngokuzibophezela.

## Imithombo

- [Levent Alpöge, note announcing a Lean proof (PDF)](https://alpo.ge/remark.pdf) — Levent Alpöge
- [RH Lean proof: verification files](https://math.mit.edu/~drew/grh/) — Andrew Sutherland, MIT
- […and the proof is checked in Lean](https://xenaproject.wordpress.com/2026/11/12/and-the-proof-is-checked-in-lean/) — Kevin Buzzard, Xena Project
- [Discussion: Alpöge Proves the Riemann Hypothesis](https://leanprover.zulipchat.com/) — Lean Zulip (#general)
- [Mathlib: RiemannZeta.lean (RiemannHypothesis)](https://github.com/leanprover-community/mathlib4/blob/master/Mathlib/NumberTheory/LSeries/RiemannZeta.lean) — leanprover-community
- [Hurried Announcement: Alessandro Masullo GRH](https://math216.wordpress.com/2026/11/20/hurried-announcement-alessandro-masullo-grh/) — Ravi Vakil
- [Unforced Euler singularity, unforced Navier-Stokes singularity, and the Generalized Riemann Hypothesis](https://terrytao.wordpress.com/2026/11/20/unforced-euler-singularity-unforced-navier-stokes-singularity-and-the-generalized-riemann-hypothesis/) — Terence Tao
- [The stochastic parrots have apparently proved the Riemann Hypothesis](https://scottaaronson.blog/?p=10344) — Scott Aaronson
- [Anthropic mathematician claims to prove Riemann hypothesis, most famous problem in all of math](https://www.scientificamerican.com/article/anthropic-mathematician-claims-to-prove-riemann-hypothesis-most-famous-problem-in-all-of-math/) — Scientific American
- [The AI Riemann hypothesis proof is almost certainly true, independent mathematicians attest](https://www.scientificamerican.com/article/the-ai-riemann-hypothesis-proof-is-almost-certainly-true-independent-mathematicians-attest/) — Scientific American
- [Dueling claims of Riemann hypothesis proofs emerge](https://www.scientificamerican.com/article/dueling-claims-of-riemann-hypothesis-proofs-emerge/) — Scientific American
- [Nasdaq erases all 2026 gains as AI sell-off dampens Anthropic's second day of trading](https://www.theguardian.com/business/2026/nov/20/global-stock-markets-slump-anthropic-ipo-ai-sell-off) — The Guardian
- [Levent Alpöge claims proof of the Generalized Riemann Hypothesis \[pdf\]](https://news.ycombinator.com/item?id=50574968) — Hacker News
